{"id":2986,"date":"2022-02-07T20:24:27","date_gmt":"2022-02-07T20:24:27","guid":{"rendered":"https:\/\/dobrowolski.igf.edu.pl\/?p=2986"},"modified":"2022-02-07T20:24:28","modified_gmt":"2022-02-07T20:24:28","slug":"skad-sie-wziela-oaza-bungera","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dobrowolski.igf.edu.pl\/?p=2986","title":{"rendered":"Sk\u0105d si\u0119 wzi\u0119\u0142a Oaza Bungera?"},"content":{"rendered":"\n<p><em>Rozsi\u0105d\u017acie si\u0119 wygodnie w fotelu, we\u017acie dwa \u0142yki aromatycznej herbaty &#8211; zapraszamy Was w geologiczn\u0105 podr\u00f3\u017c dotycz\u0105c\u0105 historii miejsca, w kt\u00f3rym pracuj\u0105 nasi koledzy.<\/em><\/p>\n\n\n\n<!--more-->\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\" id=\"90-dzien-wyprawy\">90 dzie\u0144 wyprawy<\/h3>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\"><p>66\u00b016\u201929\u201d S, 100\u00b045,00\u201d E, Tz=-1\u00b0C, Tw=20\u00b0C, Patm=988 hP<\/p><p>Za tydzie\u0144 o tej porze powinni\u015bmy ju\u017c by\u0107 z powrotem na naszym lodo\u0142amaczu. Powinni\u015bmy, bo pogoda to nieprzewidywalny gracz. Najbli\u017cszy tydzie\u0144 to pakowanie i przedwyjazdowa gor\u0105czka, nie warta raportowania jako zjawisko uniwersalne i wsz\u0119dzie wygl\u0105daj\u0105ce tak samo. Porozmawiajmy wi\u0119c przez kilka dni o naukowej stronie naszej ekspedycji. Zacznijmy od pytania, jak dosz\u0142o do powstania skalistej oazy, w kt\u00f3rej znajduje si\u0119 stacja Dobrowolskiego.<\/p><p>Ot\u00f3\u017c pocz\u0105tku oazy nale\u017cy szuka\u0107 przed tysi\u0105cami lat, kiedy u schy\u0142ku plejstocenu (oko\u0142o 11 tys. lat temu) nast\u0105pi\u0142o prawdziwie globalne ocieplenie. W ci\u0105gu 200 lat temperatura w centralnej Grenlandii wzros\u0142a o 10 stopni Celsjusza (warto zerkn\u0105\u0107 do pracy autorstwa Cuffy i Clow, 2007). W Polsce l\u0105dol\u00f3d przykrywaj\u0105cy nasze dzisiejsze terytorium (w Warszawie z nawi\u0105zk\u0105 przykrywa\u0142by Pa\u0142ac Kultury) zamieni\u0142 si\u0119 w Ba\u0142tyk. W tym samym czasie, na przeciwnej stronie planety, topi si\u0119 fragment pokrywy lodowej Antarktydy, kt\u00f3ra przykrywa\u0142a tak\u017ce dzisiejsz\u0105 Oaz\u0119 Bungera. Grubo\u015b\u0107 antarktycznej pokrywy jest zmienna, w najgrubszym miejscu ponad 4 km. Nad ska\u0142ami Oazy by\u0142a ona zapewne cie\u0144sza i po stopnieniu ods\u0142oni\u0142a skalne, prekambryjskie pod\u0142o\u017ce kontynentu. Uwolniony od ci\u0119\u017caru pokrywy lodowej fragment skorupy kontynentalnej podnosi\u0142 si\u0119 coraz wy\u017cej, nap\u0119dzaj\u0105c grawitacyjny sp\u0142yw resztek l\u0105dolodu do Oceanu Po\u0142udniowego. Struktury spe\u0142zaj\u0105cego lodu wida\u0107 wspaniale z helikoptera, kiedy leci ku Oazie Bungera.<\/p><p>Teraz obszar Oazy stopniowo si\u0119 powi\u0119ksza, gdy\u017c postplejstoce\u0144skie ocieplenie nadal trwa. Ponadto, z lodowc\u00f3w otaczaj\u0105cych Oaz\u0119 spadaj\u0105 silne wiatry, kt\u00f3re wywiewaj\u0105 z niej zimowy \u015bnieg, zapobiegaj\u0105c powstawaniu nowej pokrywy lodowej.<\/p><p>Rze\u017aba powierzchni Oazy (morfologia powierzchni, czy te\u017c og\u00f3lnie geomorfologia Oazy) jest bardzo wyrazista. M\u0142oda, uwolniona od lodu powierzchnia jest pe\u0142na pag\u00f3rk\u00f3w i dolin, ostrokraw\u0119dzistych blok\u00f3w i nieobtoczonych kamieni. \u015anieg i zmienna temperatura silnie wp\u0142ywaj\u0105 na tempo erozji, w pierwszym rz\u0119dzie os\u0142abiaj\u0105c struktur\u0119 ska\u0142 i skalnych okruch\u00f3w. Latem cz\u0119sto pada tu \u015bnieg, kt\u00f3ry topi si\u0119 w ci\u0105gu dnia, by noc\u0105 powsta\u0142a woda penetrowa\u0142a drobne szczeliny i zamarzaj\u0105c, rozsadza\u0142a ska\u0142y. W ci\u0105gu dnia ska\u0142y, szczeg\u00f3lnie czarne, potrafi\u0105 si\u0119 nagrza\u0107 do 40\u00b0C, aby noc\u0105 zamarzn\u0105\u0107 do kilku stopni poni\u017cej zera. Le\u017c\u0105ce na powierzchni kamienie, wskutek wielokrotnego rozmarzania i zamarzania, staj\u0105 si\u0119 bardzo kruche i p\u0119kaj\u0105 nawet pod naciskiem st\u00f3p. Dlatego po kilku tygodniach pobytu mamy ju\u017c widoczne \u015bcie\u017cki prowadz\u0105ce do miejsc, w kt\u00f3rych bywamy najcz\u0119\u015bciej. Z biegiem czasu ostra faktura powierzchni terenu staje si\u0119 coraz g\u0142adsza, zupe\u0142nie odwrotnie ni\u017c nasza sk\u00f3ra, kt\u00f3ra marszczy si\u0119 coraz bardziej z biegiem lat.<\/p><p>Ale do rzeczy. Wskutek post\u0119puj\u0105cej erozji morfologia Oazy Bungera szybko si\u0119 zmienia. Zmiany nie s\u0105 mo\u017ce dostrzegalne go\u0142ym okiem z roku na rok, ale oko skanera laserowego zauwa\u017cy r\u00f3\u017cnic\u0119. Adam przywi\u00f3z\u0142 ultraprecyzyjne urz\u0105dzenie laserowe, kt\u00f3rym przeskanuje pe\u0142n\u0105 panoram\u0119 terenu i powt\u00f3rzy ten zabieg na kolejnych wyprawach. Kolejne skany pozwol\u0105 ujawni\u0107 dynamik\u0119 zmian morfologii oazy. Adam chce te\u017c zajrze\u0107 pod sk\u00f3r\u0119 powierzchni terenu przy pomocy georadaru, aby podejrze\u0107 ewentualne soczewy lodowe, kt\u00f3rych topnienie mo\u017ce wywo\u0142a\u0107 szybkie zmiany ukszta\u0142towania powierzchni.\u00a0<\/p><p>O geologicznym pod\u0142o\u017cu Oazy Bungera porozmawiamy jutro.<\/p><cite><em>Przes\u0142ane przez Marka Lewandowskiego<\/em><\/cite><\/blockquote>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Rozsi\u0105d\u017acie si\u0119 wygodnie w fotelu, we\u017acie dwa \u0142yki aromatycznej herbaty &#8211; zapraszamy Was w geologiczn\u0105 podr\u00f3\u017c dotycz\u0105c\u0105 historii miejsca, w kt\u00f3rym pracuj\u0105 nasi koledzy.<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[73],"tags":[],"class_list":["post-2986","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-aktualnosci"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dobrowolski.igf.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2986","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dobrowolski.igf.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dobrowolski.igf.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowolski.igf.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowolski.igf.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2986"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/dobrowolski.igf.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2986\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3001,"href":"https:\/\/dobrowolski.igf.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2986\/revisions\/3001"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dobrowolski.igf.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2986"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowolski.igf.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2986"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowolski.igf.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2986"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}