{"id":3004,"date":"2022-02-08T20:30:47","date_gmt":"2022-02-08T20:30:47","guid":{"rendered":"https:\/\/dobrowolski.igf.edu.pl\/?p=3004"},"modified":"2022-02-08T20:30:48","modified_gmt":"2022-02-08T20:30:48","slug":"co-o-antarktydzie-mowi-nam-geochronologia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dobrowolski.igf.edu.pl\/?p=3004","title":{"rendered":"Co o Antarktydzie m\u00f3wi nam geochronologia?"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Dzisiaj kolejna porcja wiedzy &#8211; tym razem dotycz\u0105ca najstarszych formacji skalnych i bada\u0144, kt\u00f3re umo\u017cliwiaj\u0105 okre\u015blenie ich wieku.<\/em><\/p>\n\n\n\n<!--more-->\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\" id=\"91-dzien-wyprawy\">91 dzie\u0144 wyprawy<\/h3>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\"><p>66\u00b016\u201929\u201d S, 100\u00b045,00\u201d E, Tz=-1\u00b0C, Tw=18\u00b0C, Patm=978 hP<\/p><p>Wczoraj by\u0142o o ska\u0142ach najm\u0142odszych, kt\u00f3re s\u0105 konglomeratem g\u0142az\u00f3w, gruzu i okruch\u00f3w skalnych, zostawionych w Oazie Bungera przez plejstoce\u0144ski lodowiec. Zosta\u0142y wyrwane z macierzystej ska\u0142y i przywleczone do Oazy z miejsc cz\u0119sto odleg\u0142ych, ale niew\u0105tpliwie pochodz\u0105cych z kontynentu antarktycznego. Co o nich wiemy? Najwa\u017cniejsz\u0105 informacj\u0105 geologiczn\u0105 jest wiek, kt\u00f3ry w przypadku ska\u0142 magmowych okre\u015bla si\u0119, badaj\u0105c stosunki izotopowe pierwiastk\u00f3w radioaktywnych, znajduj\u0105cych si\u0119 w tych ska\u0142ach.<\/p><p>Znowu wyje wiatr, ale w \u201eWarszawie\u201d cicho i przytulnie. W piecu hasaj\u0105 ogniki, na stole kawa z ciasteczkiem, porozmawiajmy wi\u0119c o pierwiastkach radioaktywnych. \u017be niby od rzeczy? Jestem pewien, \u017ce profesor Maria, pij\u0105c kaw\u0119 ze swoim m\u0119\u017cem profesorem Piotrem, te\u017c gaworzyli o tym samym, gdy za oknem ich paryskiego mieszkania szala\u0142a wichura i sypa\u0142o \u015bniegiem. Skoro wielcy tego \u015bwiata mogli, to ja te\u017c, cho\u0107 na pewno nie b\u0119dzie to wyk\u0142ad noblowski.<\/p><p>Ot\u00f3\u017c pierwiastki rodz\u0105 si\u0119 w gwiazdach. We ich wn\u0119trzu panuje ogromne ci\u015bnienie, dzi\u0119ki kt\u00f3remu cz\u0105stki materii (protony, neutrony), chc\u0105 czy nie, s\u0105 ugniatane w j\u0105dra atomowe. Pierwiastki l\u017cejsze od \u017celaza powstaj\u0105 g\u0142adko w czasie ewolucji typowej gwiazdy, ale synteza ci\u0119\u017cszych pierwiastk\u00f3w wymaga dodatkowych argument\u00f3w fizycznych. Dostarcza ich ostatni etap historii gwiazdy, kiedy osi\u0105ga ona stadium czerwonego olbrzyma i zapada si\u0119 pod w\u0142asnym ci\u0119\u017carem, by w u\u0142amku sekundy eksplodowa\u0107 jako supernowa. Ci\u015bnienie eksplozji supernowej wie\u0144czy dzie\u0142o dobijania neutron\u00f3w i proton\u00f3w w j\u0105drach ci\u0119\u017ckich. Gigantyczne ci\u015bnienie powstaj\u0105ce w tym procesie prowadzi do syntezy j\u0105der najci\u0119\u017cszych, w tym najci\u0119\u017cszego z nich &#8211; uranu. Kiedy tylko ci\u015bnienie spadnie, j\u0105dro uranu, napakowane ponad stabiln\u0105 miar\u0119, zaczyna si\u0119 rozpada\u0107, jak wielki gmach, kt\u00f3ry wali si\u0119 pod w\u0142asnym ci\u0119\u017carem. Rozpad uranu jest radioaktywny, tzn. emituj\u0105cy znaczn\u0105 ilo\u015b\u0107 energii (mo\u017ce uzdrowi\u0107 albo zabi\u0107, zale\u017cnie w jakim celu si\u0119 j\u0105 wykorzysta). Skoro j\u0105dro pozbywa si\u0119 sk\u0142adnik\u00f3w, to jego masa spada, wi\u0119c produktem rozpadu s\u0105 pierwiastki l\u017cejsze od uranu. Wyrzucone eksplozj\u0105 w przestrze\u0144 kosmiczn\u0105, j\u0105dra uranu, wraz z innymi pierwiastkami, tworz\u0105 gwiezdny py\u0142, z kt\u00f3rego powstaje materia, w tym materia planetarna. Z biegiem czasu, z tej materii powstaje np. skalista planeta, taka jak Ziemia. Kiedy tylko nasze j\u0105dro uranu zostanie wbudowane w sie\u0107 krystaliczn\u0105 minera\u0142u, np. cyrkonu, zaczyna zostawia\u0107 w nim \u015blad swojego rozpadu, w postaci l\u017cejszych pierwiastk\u00f3w. Jednym z nich, ko\u0144cz\u0105cy proces radioaktywnego rozpadu uranu, jest o\u0142\u00f3w. <\/p><p>I tu do akcji wkracza Monika, specjalistka geochemii izotopowej. Z teorii wie, ile o\u0142owiu powstanie w okre\u015blonym czasie. Wybija kawa\u0142 ska\u0142y, targa przez p\u00f3\u0142 \u015bwiata do laboratorium, kruszy j\u0105, separuje ziarna cyrkon\u00f3w, wrzuca w spektrometr mas i liczy, ile o\u0142owiu jest w ziarnie. Je\u015bli du\u017co, to minera\u0142 jest stary. Dla Moniki im starszy (minera\u0142), tym ciekawszy, bo pozwala zajrze\u0107 g\u0142\u0119biej w histori\u0119 Ziemi. Co wi\u0119cej, s\u0105siaduj\u0105ce ze sob\u0105 ska\u0142y o r\u00f3\u017cnym wieku mog\u0105 \u015bwiadczy\u0107 o ich paleogeograficznej odr\u0119bno\u015bci, pomagaj\u0105c w odtworzeniu historii w\u0119dr\u00f3wki kontynent\u00f3w.<\/p><p>Geochronologia izotopowa to fundament naszej wiedzy o historii planety. Ufaj\u0105c prawom fizyki wiemy, \u017ce wiek Ziemi si\u0119ga 4,5 mld lat. Potrafimy datowa\u0107 wydarzenia geologiczne, a tak\u017ce etapy ewolucji biologicznej, lepiej rozumiej\u0105c sk\u0105d przyszli\u015bmy. Dok\u0105d zmierzamy, to ju\u017c tylko B\u00f3g jeden raczy wiedzie\u0107.<\/p><cite><em>Przes\u0142ane przez Marka Lewandowskiego<\/em><\/cite><\/blockquote>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Dzisiaj kolejna porcja wiedzy &#8211; tym razem dotycz\u0105ca najstarszych formacji skalnych i bada\u0144, kt\u00f3re umo\u017cliwiaj\u0105 okre\u015blenie ich wieku.<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[73],"tags":[],"class_list":["post-3004","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-aktualnosci"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dobrowolski.igf.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3004","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dobrowolski.igf.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dobrowolski.igf.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowolski.igf.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowolski.igf.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3004"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/dobrowolski.igf.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3004\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3016,"href":"https:\/\/dobrowolski.igf.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3004\/revisions\/3016"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dobrowolski.igf.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3004"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowolski.igf.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3004"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowolski.igf.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3004"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}