{"id":3040,"date":"2022-02-10T20:10:26","date_gmt":"2022-02-10T20:10:26","guid":{"rendered":"https:\/\/dobrowolski.igf.edu.pl\/?p=3040"},"modified":"2022-02-14T22:16:15","modified_gmt":"2022-02-14T22:16:15","slug":"urodzinowo-o-jonosferze","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dobrowolski.igf.edu.pl\/?p=3040","title":{"rendered":"Urodzinowo… o jonosferze"},"content":{"rendered":"\n

Dzi\u015b mini-wyk\u0142ad o silnie zjonizowanej g\u00f3rnej warstwie atmosfery ziemskiej.<\/em><\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

93 dzie\u0144 wyprawy<\/h3>\n\n\n\n

66\u00b016\u201929\u201d S, 100\u00b045,00\u201d E, Tz=-1C Tw=22C Patm.= 978hP<\/p>

Wojtek ma dzi\u015b urodziny.. A kiedy Wojtek ma sw\u00f3j dzie\u0144, to musi by\u0107 o jonosferze. Zanim jednak o tym, to najpierw trzeba zje\u015b\u0107 torcik (nb. u\u017cywa si\u0119 tak\u017ce najsampierw, cho\u0107 s\u0142ysza\u0142em ju\u017c najwpierw jako zbitk\u0119 najpierw i wpierw, podobnie jak p\u00f3\u0142prefabrykat, dziecko prefabrykatu i p\u00f3\u0142fabrykatu), kt\u00f3ry Monika pysznie zrobi\u0142a wyrywaj\u0105c z moich \u015bwi\u0119tych zapas\u00f3w dziesi\u0119\u0107 przedostatnich jajek. Na torciku, przykrytym grub\u0105 warstw\u0105 czekolady z r\u00f3\u017c\u0105 wyci\u0119ta z brzoskwini w punkcie centralnym, pojawi\u0142 si\u0119 centymetrowej wielko\u015bci ostaniec \u015bwieczki, kt\u00f3ra pali\u0142a si\u0119 ostatni raz kilkadziesi\u0105t lat temu.<\/p>

Jonosfera to najwy\u017csza cz\u0119\u015b\u0107 ziemskiej atmosfery, stanowi\u0105ca stref\u0119 graniczn\u0105 pomi\u0119dzy Ziemi\u0105 i kosmosem. Stanowi pierwsz\u0105 lini\u0119 starcia planetarnej atmosfery z promieniowaniem s\u0142onecznym. Fotony z korony s\u0142onecznej, zderzaj\u0105 si\u0119 z cz\u0105steczkami atmosfery i rozbijaj\u0105 ich wi\u0105zania cz\u0105steczkowe i atomowe. W ten spos\u00f3b promieniowanie zmienia fizykochemiczn\u0105 struktur\u0119 atmosfery z cz\u0105steczkowej na jonow\u0105. St\u0105d nazwa.<\/p>

Z kolei wiatr s\u0142oneczny, z\u0142o\u017cony z wysokoenergetycznych cz\u0105stek materii s\u0142onecznej (elektrony, protony i jony) bombarduje jonosfer\u0119 g\u0142\u00f3wnie w rejonach polarnych. Elektrony w ruchu to w istocie pr\u0105d elektryczny, kt\u00f3ry lokalnie zaburza kszta\u0142t ziemskiego pola magnetycznego. Im wi\u0119ksza dawka wiatru s\u0142onecznego, tym silniejsze pr\u0105dy elektryczne w jonosferze i tym wi\u0119ksze zaburzenia (burze) magnetyczne. Wszelkie niejednorodno\u015bci w jonosferze, spowodowane zmienn\u0105 g\u0119sto\u015bci\u0105 elektron\u00f3w, zniekszta\u0142caj\u0105 przebiegi fal radiowych (z natury elektromagnetycznych), za\u015b burze magnetyczne indukuj\u0105 dodatkowe pr\u0105dy w przewodach elektrycznych, czasami tak silne, \u017ce padaj\u0105 transformatory zasilaj\u0105ce ca\u0142e miasta (ze trzydzie\u015bci lat temu bez pr\u0105du zosta\u0142o oko\u0142o 2 milion\u00f3w ludzi w kanadyjskiej Ottawie i jej okolicach). Jak na jedn\u0105 jonosfer\u0119 to szk\u00f3d ponad miar\u0119.<\/p>

Obserwujemy wi\u0119c S\u0142o\u0144ce, aby na podstawie wybuch\u00f3w w koronie s\u0142onecznej, prognozowa\u0107 zachowanie jonosfery (m\u00f3wimy o prognozowaniu pogody kosmicznej). Inna technika obserwacji stanu jonosfery wykorzystuje satelity umieszczane ponad jonosfer\u0105, ju\u017c w kosmosie. Satelita emituje sygna\u0142 o znanej cz\u0119sto\u015bci, a odbiornik na Ziemi sprawdza, co z tego sygna\u0142u zosta\u0142o. Je\u015bli dociera zniekszta\u0142cony, to oznacza zaburzenia w jonosferze z mo\u017cliwymi konsekwencjami dla ludzi. Skal\u0119 zjawisk jonosferycznych najlepiej \u015bledzi\u0107 na obu biegunach jednocze\u015bnie, st\u0105d Wojtek zainstalowa\u0142 sw\u00f3j odbiornik w Oazie Bungera, maj\u0105c ju\u017c kilka innych w rejonach polarnych, w tym jeden uruchomiony w drugiej stacji polarnej Instytutu Geofizyki PAN, ulokowanej w fiordzie Hornsund na Spitsbergenie. Obie stacje znajduj\u0105 si\u0119 nie tylko blisko biegun\u00f3w magnetycznych Ziemi, ale jednocze\u015bnie w miejscach sprz\u0119\u017conych magnetycznie (tzn. le\u017c\u0105cych na tej samej linii ziemskiego pola magnetycznego). B\u0119d\u0105 wi\u0119c jednocze\u015bnie obserwowa\u0107 fluktuacje jonosferyczne w skali globalnej. <\/p>

Powoli zaczynamy wi\u0119c rozumie\u0107 wag\u0119 jonosfery w naszym \u017cyciu codziennym. Pewnie ju\u017c nied\u0142ugo mo\u017cliwe b\u0119d\u0105 powszechnie dost\u0119pne prognozy pogody kosmicznej, informuj\u0105ce o konieczno\u015bci wy\u0142\u0105czania urz\u0105dze\u0144 elektrycznych wobec zbli\u017caj\u0105cej si\u0119 burzy magnetycznej, je\u015bli chcemy unikn\u0105\u0107 scenariusza z Ottawy.<\/p>

Przy okazji \u2013 problemy z jonosfer\u0105 sta\u0142y si\u0119 punktem wyj\u015bcia do zdumiewaj\u0105cych odkry\u0107 kosmologicznych. Ot\u00f3\u017c w 1965 roku Robert Wilson and Arno Penzias, in\u017cynierowie z Bell Telephone Laboratories szukali takiej konstrukcji aparatu radiowego, kt\u00f3ra eliminowa\u0142by szumy radiowe pochodzenia jonosferycznego. Byli ju\u017c o krok od sukcesu, nie mogli tylko wyeliminowa\u0107 drobnego szumu, kt\u00f3ry dochodzi\u0142 ze wszystkich kierunk\u00f3w, niezale\u017cnie w kt\u00f3ra stron\u0119 skierowaliby anten\u0119. Poinformowali o tym zleceniodawc\u0119, a ten przekaza\u0142 j\u0105 dalej. Notatka wpad\u0142a w r\u0119ce radioastronom\u00f3w, kt\u00f3rzy od blisko dwudziestu lat poszukiwali przewidywanych przez teori\u0119 Wielkiego Wybuchu fal radiowych, emitowanych przez materi\u0119 o temperaturze 2,7 K. Charakterystyka szumu, wykrytego przez Wilsona i Penziasa, by\u0142a zgodna z przewidywaniami astrofizyk\u00f3w (dok\u0142adnie Ralfa Alfera, 1948). Nie po raz pierwszy w nauce, poszukuj\u0105c jednego rozwi\u0105zania, odnajdujemy zupe\u0142nie inne, tym razem warte nagrody Nobla, kt\u00f3r\u0105 otrzymali obaj panowie.<\/p>

Przes\u0142ane przez Marka Lewandowskiego<\/em><\/p><\/blockquote>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dzi\u015b mini-wyk\u0142ad o silnie zjonizowanej g\u00f3rnej warstwie atmosfery ziemskiej.<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[73],"tags":[],"class_list":["post-3040","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-aktualnosci"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dobrowolski.igf.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3040","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dobrowolski.igf.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dobrowolski.igf.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowolski.igf.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowolski.igf.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3040"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/dobrowolski.igf.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3040\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3091,"href":"https:\/\/dobrowolski.igf.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3040\/revisions\/3091"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dobrowolski.igf.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3040"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowolski.igf.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3040"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dobrowolski.igf.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3040"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}